Stichting Perfect Fungi Europe - P.O. Box 416 - 6700 AK - Wageningen - The
Netherlands
Hoofdstuk 9: HULPMIDDELEN OM BESMETTINGEN TE VOORKOMEN
Het grootste probleem bij de paddestoelenteelt wordt gevormd
door besmettingen. Vooral het maken van inoculant en in iets
mindere mate het inoculeren van de potten zijn moeilijke
momenten. Zeker in de zomer of in de nabijheid van een gft-bak
of composthoop. Wie herhaaldelijk en tevergeefs heeft
geprobeerd te PF TEK toe te passen doet er goed aan te leren
werken met een snelkookpan en/of een isolatiebox.
In een snelkookpan kunnen materialen bij hogere temperaturen
dan honderd graden met behulp van stoom gesteriliseerd worden.
Daardoor is een grote mate van steriliteit gewaarborgd, zonder
dat het substraat uitdroogt (zoals in een oven). Een
isolatiebox is een luchtdichte doos, waarin de lucht (vrijwel)
geen bacterien of schimmelsporen bevat. Je kunt zo een box het
goedkoopst zelf maken.
9.1. Het gebruik van een snelkookpan
Stoomsterilisatie is vooral nuttig bij het voorkomen van
bacterie-besmettingen: schimmelsporen worden veelal gedood door
temperaturen van boven de zeventig graden celcius. Het is niet
nodig een nieuwe snelkookpan aan te schaffen. Bij veel
tweedehands winkels zijn ze voor lage prijzen te koop. Let er
bij de aankoop wel op dat:
a) Het noodventiel niet uit het deksel is weggeblazen (er
mag geen gat in zitten);
b) er een stoomdrukregelaar bij of aan vast zit;
c) de rubber afsluitring soepel en niet gescheurd is. Als
je de pan met een laagje water erin op het vuur zit,
mag
de stoom uitsluitend uit de drukregelaar
ontsnappen.
Vraag of je de pan mag ruilen als dat niet zo blijkt
te
zijn.
9.1.1. Benodigd
1. Een snelkookpan;
2. een gasfornuis. Liever geen elektrische of keramische
kookplaat, aangezien je deze hittebronnen niet snel
kunt
instellen;
3. witte azijn;
4. een oplossing van een deel Dettol op vier delen water;
5. een doekje.
9.1.2. Procedure
1. Zet de potten met gesloten deksel in een laag water in
de
snelkookpan. Zet ze bij voorkeur op een bord of in
een
rekje, zodat ze niet direct op de bodem staan;
2. voeg enkele eetlepels witte azijn aan het water toe. Dat
voorkomt de vorming van ketelsteen als het water
verdampt. Ketelsteen (calcium- en
magnesiumcarbonaat) kan
de warmtegeleiding bemoeilijken;
3. als de pan een losse drukregelaar heeft moet je dat er
af
halen. Controleer ook of het ventiel niet is
verstopt.
Houd het deksel tegen het licht en kijk door het
ventiel.
Als er vuil inzit kun je het er uit flossen met
naald en
draad;
4. draai de drukregelaar los als je er een in de vorm van
een kraan hebt;
5. zet de pan op het vuur. Wacht tot er een flinke pluim
stoom uit komt;
6. laat de pan vijf minuten op hoog vuur koken;
7. plaats de drukregelaar op de pan en/of draai het dicht;
8. wacht tot druk in de snelkookpan zo hoog is dat de
drukregelaar gaat sissen;
9. draai het vuur lager. Kook de potten minimaal gedurende
twintig minuten op 121 graden Celcius of een
overdruk van
1,05 kilogram per vierkante centimeter. Voor spuiten
is
tien minuten genoeg. Een
laboratorium-snelkookpan
beschikt over een mano- en/of thermometer; bij
goedkopere
pannen moet je erop letten dat er nog net stoom uit
de
drukregelaar blijft ontsnappen. Draai het vuur
desnoods
iets hoger;
10. draai het vuur na het bereiken van de gewenste
sterilisatieduur uit; leg een in 20% dettol en
water
gedrenkte doek over de drukregelaar tot de pan
zoveel is
afgekoeld dat deze geen lucht meer aanzuigt. De
desinfecterende doek voorkomt dat besmettingen de
pan in
kunnen komen; bij goed afsluitende potten ontstaat
een
aanzienlijke onderdruk in de potten met
substraat,
waardoor de deksels zeer stevig worden
afgesloten;
11. laat de pan zo ver afkoelen dat je hem met blote handen
kunt oppakken. Vermijd een snelle daling van druk
of
temperatuur, anders kunnen de potten breken;
12. Til de druk regelaar even los of til hem op, met het
ontsmettingsdoekje er nog omheen. Breng de pan naar
de
kweekkamer. Draai dan pas het deksel van de pan
open;
13. Haal de potten eruit en controleer ze. Gebarsten potten
zijn soms nog bruikbaar om mee te kweken, maar
kunnen
ieder moment uit elkaar vallen. Behandel ze
voorzichtig;
14. vergelijk de kleur van het substraat met die van
substraat in een nog niet gesteriliseerd potje.
Het
substraat mag niet teveel donkerbruin verkleuren
(een
lichte verkleuring is bijna niet te voorkomen). Het
is
een teken van verbranding en verdroging. Als dat
toch
gebeurt was de snelkookpan te heet of bevatte de pan
te
weinig water;
15. wacht met het enten tot de potten niet meer warm
aanvoelen. Een hitte van meer dan dertig graden
is
dodelijk voor de sporen.
9.2. De constructie van een isolatiebox
9.2.1. Benodigd
1. Een transparante plastic box van circa 50 bij 30 bij 30
centimeter, liefst met nauwsluitend deksel;
2. een merkstift;
3. een scherp mes;
4. een stuk schuurpapier;
5. een rol huishoudfolie;
6. stevig plakband;
7. een goedkope plantenspuit;
8. een flesje dettol;
9. een flesje gedenatureerde 70% alcohol;
10. witte watten;
11.(eventueel, maar noodzakelijk als het deksel ontbreekt en
de bovenrand van de box niet precies recht is) een
rol
tochtstrip;
12. een vlam.
9.2.2. Constructie
1. Teken met de stift twee cirkels op een lange zijde van
de
box op de plaats waar de armgaten moeten komen.
Ieder gat
moet zo groot zijn dat je hand er net doorheen kan
en je
arm het gat precies afsluiten. De meeste mensen
hebben
handen die klein genoeg zijn om een 250
milliliter
kweekpot als sjabloon te kunnen gebruiken. Houd er met de
hoogte van de armgaten rekening mee dat de box op
zijn
kop gebruikt wordt: het is veel gemakkelijker
schoonmaken
met een los grondvlak dan met een los deksel;
2. maak het mes roodgloeiend en snijd de cirkels eruit;
3. schuur eventueel de randen glad;
4. maak op dezelfde manier een gat ter grootte van een
stuiver aan elk van de korte zijden. Hier moet
de
sproeikop van een plantensuit precies in passen;
5. plak de gaten luchtdicht af met tape.
Als de box geen deksel heeft moeten de randen, als je de box
op zijn kop op een gladde tafel zet, overal met het tafelblad
in contact staan. Als dat niet zo is moet je de randen met
behulp van tochtstrip laten aansluiten.
9.2.3. Het gebruik
1. Vul de plantenspuit met 30% Dettol en 70% water;
2. zet alle spullen die je nodig hebt op het, met alcohol
ingewreven, deksel of een glad, gedesinfecteerd
tafelblad
(bijvoorbeeld van een formica klaptafeltje). Maak
alle
spullen schoon met alcohol. Gebruik daar witte
watten
voor en houd pas op met schoonmaken als ze wit
blijven.
Als je een paddestoelhoed gaat oogsten, moet je een
grote
(weck)pot over het cakeje met de paddestoel heen
zetten;
3. maak de box van binnen met alcohol schoon, zet de hem
ver
alles heen (transparante bodem naar boven) en plak
hem op
zijn plaats vast met plakband (hij mag niet
verschuiven
als je aan het werk bent);
4. prik de sproeikop van de plantenspuit door het kleine
gaatje en spuit gedurende tien seconden vers
aangemaakte
dettol-oplossing naar binnen. De Dettol oplossing
mag in
geen geval met een paddestoel in contact komen;
5. haal de sproeikop uit het gaatje en plak het af;
6. herhaal stap 4 en 5 bij het tweede kleine gaatje;
7. maak de kraan en de draaiknoppen ervan schoon met Dettol
oplossing;
8. was gedurende vijf a tien minuten je handen met
antibacteriele zeep. In die tijd zal de Dettol-nevel
de
binnenkant van de box ontsmetten;
9. droog je handen af met een schone handdoek. Raak niets
anders aan dan de handdoek en de draaiknoppen van
de
kraan;
10. steek je handen door het plastic voor de armgaten en doe
je werk;
11. vervang het huishoudfolie als je klaar bent.
9.2.4. Tips en test
Een badkamer is een uitstekende tijdelijke werkruimte. Je kunt
de deur meestal op slot doen, zodat niemand voor ongewenste
luchtverplaatsing zorgt door binnen te komen. De kraan is er
vlakbij, zodat je niets hoeft aan te raken nadat je je handen
hebt afgedroogd. Daarbij is het meestal de gemakkelijkst
schoon te maken ruimte van het huis.
Als je je handen uit de armgaten haalt moet je alle
gaten
weer afplakken en de procedure vanaf stap 3 overdoen voor je
weer verder kunt. Gebruik in een box uitsluitend een aansteker
die uit gaat als je je vinger van de knop haalt. Kaarsen en
andere automatisch van brandstof voorziene vlammen smelten het
plastic erboven kapot. Deze vlammen veroorzaken ook sneller
brand (zorg er voor dat je de vlam altijd zo ver mogelijk van
het flesje alcohol verwijderd houdt!).
Of het ontsmettingsmiddel alle hoekjes in de box bereikt,
kun je zien door in de box enkele potten met een dunne laag
steriel PF-substraat een minuut open te zetten. Draai de
deksels dicht en bewaar de potten een week op
kamertemperatuur. Als de kweker, de box en de werkruimte goed
schoon was mag er na die tijd nog steeds geen besmetting zijn
opgetreden.
Terug naar de Kweekhandleiding Door naar het volgende hoofdstuk
