Stichting Perfect Fungi Europe - P.O. Box 416 - 6700 AK - Wageningen - The
Netherlands
Hoofdstuk 5: KWEEKOMGEVING EN VRUCHTVORMING
Een goede kweekplek voldoet aan de volgende eisen:
- de luchtvochtigheid is gemakkelijk hoog te houden;
- beluchting en temperatuur zijn goed controleerbaar;
- de cakejes kunnen van bovenaf belicht worden;
- afgezien van een afvoergaatje is de bak waterdicht;
- ze is snel en gemakkelijk schoon te maken (de
binnenkant is glad en waterafstotend);
5.1. Water
De zwamvlok betrekt het water idealiter uit mist (in de lucht
zwevende waterdruppels). Paddestoelen groeien in mist tot twee
maal sneller dan in vochtige lucht zonder mist. De lucht moet
op een relatieve vochtigheidsgraad van 85 a 98 procent
gehouden worden. Zet een hygrometer bij de cakejes als je
zeker van je zaak wilt zijn.
5.2. Lucht
Toevoer van zuurstof en afvoer van kooldioxyde dient
regelmatig plaats te vinden. Psilocybe [Stropharia]
cubensis
reikt met de hoed naar de richting waar frisse lucht vandaan
komt. Een overmaat aan kooldioxyde stimuleert de groei van de
stelen, maar vertraagt de vruchtvorming en remt de ontplooiing
van de hoed.Een gebrek aan zuurstof frustreert de rijping van
de sporen.
5.3. Temperatuur
De kweekomgeving mag niet teveel verwarmd worden - als
verwarming toch noodzakelijk blijkt, dan zeker niet direct of
van onderen. Iedere directe verhitting verlaagt de relatieve
luchtvochtigheid rond de cakes. Verwarming van de bodem
veroorzaakt verdroging het snelst. Gebruik daarom nooit
thermische matten, hete lampen of een straalkachel. Plaats de
cakes niet dichtbij brandende gloeilampen. Psilocybe [Stropharia] cubensis kan
gekweekt worden bij
temperaturen tussen de 18 en 35 graden Celcius. Zowel het
mycelium als de paddestoelen groeien het snelst bij dertig
graden. Bij deze temperatuur zijn de paddestoelen echter niet
zo stevig en worden de werkzame stoffen sneller afgebroken.
Zeker vanaf het moment dat zich knoppen ontwikkelen is het
daarom raadzaam de temperatuur niet hoger te laten stijgen dan
21 graden.
5.4. Licht en lichtkleur
De paddestoelen groeien naar het licht toe. In het donker
groeien ze ook, maar dan ontwikkelen de hoeden en sporen zich
nauwelijks.
Over het effect van verschillende lichtkleuren en
-intensiteiten op de groeisnelheid of potentie van Psilocybe
[Stropharia] cubensis is niets gepubliceerd. De knoppen vormen
zich het overvloedigst bij daglicht en kunstlicht met een
golflengte van 370 nanometer (nabij ultraviolet) en in iets
mindere mate bij 440 nanometer (blauw). Op wit licht (spaar-
en groeilampen) reageren ze nauwelijks. Op geel licht, zoals
dat van gloeilampen, in het geheel niet. Een
decoratie-blacklight die recht van boven in de kweekomgeving
schijnt is prima.
5.4.1. Fotoperiode
De ideale daglengte lijkt ongeveer twaalf uur te zijn. Een
langere belichtingstijd heeft geen zichtbaar effect op de
paddestoelen.
Over het precieze effect van de belichtingsperiode op de
potentie van Psilocybe [Stropharia] cubensis is nog
nauwelijks
iets bekend. Experimentele gegevens over het beste
oogsttijdstip (aan het begin of aan het eind van de dag)
ontbreken, maar traditionele Mazateekse sjamanen plukken de
paddestoelen altijd in de ochtenschemering en doen hun best om
geplukte paddestoelen tegen daglicht te beschermen.
Er zijn ook andere aanwijzingen dat licht een rol speelt
bij zowel de aanmaak als de afbraak van de psycho-actieve
stoffen. Paddestoelen die in duisternis zijn opgekweekt lijken
minder potent dan de in het licht gekweekte. De Amerikaanse
kweker Paul Stamets suggereert dat een overmaat aan zonlicht
schadelijk is voor het alkaloidegehalte.
5.4.2. Stuivende sporen
Als de paddestoelen hun sporen loslaten scheiden ze een
gas af dat verdere vruchtvorming belemmert - ook bij naburige
cakejes. Daarnaast kan het inademen van veel sporen aanleiding geven
tot heftige allergische reacties (zie ook de fungus archives op
http://www.mtjeff.com/fungi/find.html. Zoek op het woord cubensis) Om het
gevaar voor stuivende sporen te beperken is het raadzaam om zo min
mogelijk cakejes, liefst maar een, in een kweekomgeving te zetten.
Bijkomend
voordeel is dat besmette cakejes zo gemakkelijker geisoleerd kunnen
worden.
5.5. De Dubbele Kamer Kweekbak
Een eenvoudige kweekomgeving die aan alle eisen voldoet is de
Dubbele Kamer Kweekbak of DKK, die in 1991 door Psylocybe
Fanaticus werd uitgevonden. Bij het watergeven worden de
cakejes tegen direct contact met water beschut door een
afscherming, welke de bak in twee kamers verdeelt.
5.5.1. Benodigdheden voor een kweekbak
1. Een waterdichte doos, bak of krat met nauwsluitend,
(half)doorzichtig deksel. Een goedkope uitvoering kan
je van een kartonnen doos met vier kleppen maken. Zet
deze allemaal omhoog en maak ze aan elkaar vast met
plakband. Hang een plastic (vuilnis)zak in de doos en
trek een transparante zak over de opening heen.
Duurzamer
en uitstekend bruikbaar zijn de plastic opbergdozen met
klikdeksels die bij veel winkels in huishoudelijke
artikelen te koop zijn;
2. een doorzichtige afscherming. Deze kan van plexiglas
zijn, maar een kartonnen raam met een doorzichtige zak
eromheen voldoet ook. Je kunt deze schuin in de doos
zetten, maar ook als schuin dak halverwege de bak
aanbrengen of in een V-vorm op de bodem zetten;
3. een plantenspuit;
5. een aquarium-thermometer;
6. eventueel: een flesje drie procent waterstofperoxyde;
7. eventueel: perliet.
5.5.2. Procedure
1. Plaats de afscherming bij grotere bakken zo dat er zo
veel mogelijk cakes onder kunnen staan. Plexiglas kan
met
een vijl gemakkelijk passend gemaakt worden, maar wordt
in de winkel meestal gratis op maat gezaagd. De
afscherming moet aan de zijkanten net genoeg lucht
doorlaten om gasuitwisseling tussen de twee kamers
mogelijk te maken;
2. plak een kleine aquarium-thermometer met zuignap aan de
binnenkant van de bak, liefst zo dat de temperatuur met
gesloten deksel afleesbaar is;
3. maak de bak, voordat het/de cakeje(s) erin komt/komen te
staan, goed schoon met een mengsel van zeep en spiritus;
4. besproei alle vlakken en hoekjes aan alle kanten met
water (gekookt water met waterstofperoxyde is het
veiligst);
5. zet het/de cakeje(s) onder het scherm en leg het deksel
op de kweekbak of trek de zak er overheen;
6. til het deksel of de zak iets op en besproei het midden
van de afscherming tussen de kamers met een flinke nevel
water;
7. klem het deksel van de kweekbak nu goed vast. Als dat
niet kan, kun je de hele bak in een doorzichtige
containerzak verpakken.
5.5.3. Bevochtigen
Afgezien van de waterafvoer mag er geen lek in de bak zitten.
Het verdient de voorkeur om de afvoer van een stop te
voorzien. Het sproeien van de afscherming moet liefst een tot
vier maal per dag gebeuren, afhankelijk van de
luchtvochtigheid in de omgeving. Bij het vernevelen dien je
tegelijk water en zuurstof toe, terwijl de koodioxyde naar de
bodem wordt geblazen, waar het in het water oplost en wordt
afgevoerd.
In een warme omgeving kan de Dubbele Kamer Kweekbak
gemakkelijk koel en vochtig gehouden worden door zakjes ijs te
op de bodem te leggen.
5.5.4. Verdampingslaag
Als je een weekend weg wilt kun je de luchtvochtigheid op
peil houden door een drie centimeter dikke laag op de bodem
van de bak te leggen, bestaande uit een mengsel van een
(volume)deel water op drie delen perliet. Perliet heeft een
capillaire werking waardoor het sneller water kan verdampen
dan vermiculiet. Breng de laag bij voorkeur aan als het water
nog kookt. De damp zal zelfs een droge bak binnen enkele
seconden vochtig genoeg maken. Sluit het afvoergat voor de
tijd dat je weg bent.
5.5.5. Waterstofperoxyde
Om besmettingen op een afstand te houden is het raadzaam om,
voor je het water erop giet, aan iedere deciliter perliet een
theelepel 3 procent waterstofperoxyde toe te voegen. Meng de
ingredienten in een kom alvorens de bak ermee te vullen. Let
er goed op dat de cakejes niet direct met het water in
contact komen, want dat verhindert de vruchtvorming.
Waterstofperoxyde kan in dezelfde verhouding aan het
sproeiwater worden toegevoegd. Het laat geen giftige
reststoffen achter en ontbindt na verloop van tijd in water
en zuurstof.
5.5.6. Een andere eenvoudige kweekbak
Een andere eenvoudige kweekbak voor 1 cakeje kun je maken van
een klein aquarium (19x13x12 centimeter), een transparante
pedaalemmerzak, een elastiekje en wat met kokend water
verzadigd perliet. Zet het aquariumpje op een smalle zijkant
in de plastic zak. Leg er een laag dampende perliet in en
zet het cakeje in het aquarium op de korrels. Trek de zak om
het aquarium heen, vouw hem dicht en maak hem met een
elastiekje om het aquarium vast.
Het cakeje staat nu in een soort cel en onder een
afdakje. Als je het elastiekje verwijdert kunt je in de zak
water vernevelen zonder de paddestoelen of de omgeving van de
bak nat te maken.
5.5.7. Kweekzak
Een eenvoudige Dubbele Kamer Kweekzak voor een cakeje maak je van
een strook waterafstotend materiaal van tachtig bij tien centimeter,
een elastiekje en een transparante plastic (pedaalemmer)zak.
Karton en stevig papier kun je met plakband waterafstotend maken .
Buig de strook tot een ring en doe de plastic zak er omheen. Leg er
eventueel een laag met kokend water verzadigd perliet in en zet daar
een cakeje bovenop. Bind de zak dicht, zet hem op een waterbestendige
ondergrond of hang hem op. Een klein gaatje in de bodem is
afdoende voor de waterafvoer. Bij het watergeven beschermt de
ring het cakeje tegen waterdruppels. De zak kan je strak om de
mond van de plantenspuit houden. Zo blijft de omgeving droog.
5.5.8. Rook- en stofvrije omgeving
Het is belangrijk dat de kweekbak in een rook- en stofvrije
omgeving staat. Rookdeeltjes zijn belangrijke verspreiders van
besmettingen.
Een aan alle eisen voldoende opstelling is een kweekbak
in een van binnen matwit gekleurd keukenkastje, met een
blacklight bovenin. Teneinde uitdroging te voorkomen moet de
kweekbak zo ver van het licht vandaan staan dat hij er niet
door verwarmd wordt.
5.6. Onderhoud tijdens de groei van de paddestoelen
Inspecteer de cakes dagelijks op vruchtvorming. Verwijder
besmette cakes onmiddellijk. Op het moment dat de hoeveelheid
voedingsstoffen begint af te nemen, zal de zwamvlok beginnen
met de knopvorming. In het jongste stadium zijn de aanzetten
tot paddestoelen te herkennen als kleine witte puntjes, de
knoppen. Binnen een week groeien deze uit tot gelige
bolletjes.
5.7. Misvormingen
De eerste paddestoelen zijn vaak misvormd en groeien niet uit
tot nieuwe dragers van sporen. Sommige stoppen al na een paar
dagen met groeien. Bij Psilocybe [Stropharia]
cubensis
bevatten deze misvormingen verhoudingsgewijs een veel hoger
gehalte werkzame stof dan de normaal gevormde vruchtlichamen.
5.7.1. Potente primordia
Knoppen concurreren met elkaar om de beschikbare hoeveelheid
water. De verliezers gaan dood en worden leeggezogen door de
primordia ernaast.
Het 'aborteren' van een baby-paddestoel verraadt zich
door een bruin, later zwart wordende en van rond naar
driehoekig vervormende top, het voortijdig losraken van de hoed
een gele of blauwe kleur van de steel en vaak een bijzonder dikke
onderkant. Oogst ze met een speld als ze nog niet slap aanvoelen
en bewaar ze apart, ze zijn zeer potent!
5.7.2. Sclerotia
Een andere misvorming ontstaat niet uit een knop en heeft geen
hoed. Het blijft een wit knolletje, een sclerotium. Deze
uitstulpingen kunnen worden geoogst op of voor het moment dat
ze geel of blauw worden. Bij voorkeur met een naald of speld.
Cakejes waar geen misvormingen op groeien zijn zeldzaam. Snel
na de komst van misvormde paddestoelen vormen zich de echte
paddestoelen uit andere knopjes.
5.8. Meerdere oogsten
De meeste cakejes brengen ongeveer twee weken na de eerste
oogst nog een oogst paddestoelen voort. Gemiddeld komt er om
de week een 'vlucht' op, waarvan elke vlucht kleiner is dan de
vorige (en de kans dat het cakeje besmet raakt, groter!).
Totale oogsten met een vers gewicht van een kwart van
het
natte substraatgewicht zijn heel gewoon, uitschieters tot ruim
zestig procent in vier vluchten zijn gemeten.
Terug naar de Kweekhandleiding Door naar het volgende hoofdstuk
